"Edukacja permanentna bibliotekarzy i pracowników informacji naukowej w kontekście badań nad potrzebami społeczeństwa informacyjnego Unii Europejskiej"

W dniach od 3-4 czerwca 1998 r. odbyła się w Krakowie czwarta już konferencja z cyklu poświęconego kształceniu bibliotekarzy. Licznie zgromadzonych w Sali Bobrzyńskiego Collegium Maius gości powitała prof. Maria Kocójowa, główny organizator konferencji, a otwarcia dokonał prorektor Marek Szymoński. Część pierwsza konferencji miała temat Edukacja permanentna bibliotekarzy i pracowników informacji naukowej: kontekst globalny. Rozpoczęła się od odczytania referatu nieobecnej Moniki Segbert (ekspert Komisji Europejskiej DG XIII Libray Networks and Electronic Publishing), omawiającego Europejski Program Badawczy dla Bibliotek stanowiący część Ramowego Programu Badań i Rozwoju Technologicznego Komisji Europejskiej, oferujący bibliotekom możliwość wspólnego zbadania niedrogich modeli rozwoju nowoczesnych sieci bibliotecznych. Następnie głos zabrała Elisabeth Walle (Bibliotque Nationale, Paris). Zaprezentowała najpierw dwa filmy poświęcone nowym gmachom Bibliotque Nationale w Paryżu. Następnie omówiła sposób realizacji edukacji permanentnej w tej instytucji, zwracając uwagę na różne typy szkoleń tam organizowanych przez specjalnie do tego powołany dział. W jaki sposób pogłębiają swoje umiejętności zawodowe bibliotekarze w USA uczestnicy sesji mogli się dowiedzieć z referatu dr Barbary Feldman (Visiting Professor w IBiIN UJ) pt. The Visible Librarian. B. Feldman przedstawiła możliwości wykorzystania nowoczesnych środków technicznych w kształceniu bibliotekarzy: kursy internetowe, telekonferencje. Zwróciła też uwagę na konieczność odpowiedniego wykorzystania ciągle poszerzanej wiedzy zawodowej, umiejętne zaprezentowanie swoich wiadomości, swojej biblioteki w środowisku. Z kolei problem kształcenia ustawicznego na Węgrzech przedstawił dr Mihly Plvölgyi (Berzsenyi College, Szombathely) w referacie przygotowanym wspólnie z dr Gyula Tóth. Po omówieniu tradycji kształcenia bibliotekarzy na Węgrzech, zmian jakie zaszły w ostatnich dziesięciu latach, więcej uwagi poświęcili referenci nowemu prawu, które weszło w życie w grudniu 1997 r., które nakłada na bibliotekarzy węgierskich obowiązek wykazania się raz na siedem lat 120-godzinnym uczestnictwem w rożnego rodzaju kursach pogłębiających ich wiedzę zawodową. Tę część obrad zamknął referat prof. Władysława Grabskiego pt. Europa i europeizm jako wartość i problem edukacji permanentnej w polityce medialnej przełomu XX i XXI wieku. Prof. W. Grabski, przekazując pełny tekst swego referatu do mających się ukazać drukiem materiałów pokonferencyjnych, skupił się jedynie na ogólniejszych problemach związanych z informacją i społeczeństwem informacyjnym, jak wciąż rozszerzająca się dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii przestrzeń informacyjna. Zastanawiał się również czy istnieje międzynarodowy ład informacyjny oraz nad prawem każdego człowieka do informacji. Do tego ostatniego problemu nawiązał w dyskusji prof. Eugeniusz Ścibor. Jego zdaniem prawo do informacji jest prawem elit, a rozwój technologii informacyjnych powoduje coraz większy podział między tymi, którzy mają dostęp do informacji a tymi, którzy tego dostępu nie mają.

Uzupełnieniem tego dnia konferencji był pokaz biblioteki wirtualnej i elektronicznych źródeł informacji naukowej o Unii Europejskiej w Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej UJ oraz prezentacja książek opublikowanych nakładem Wydawnictwa UJ, Oficyny Poetów i Malarzy w Londynie oraz stu najlepiej sprzedających się książek naukowych w USA.

Drugi dzień konferencji otworzyła prof. Maria Kocójowa, która przekazała zebranym postanowienia Forum w Budapeszcie, zorganizowanego przez ALA i IFLA, a poświęconego roli bibliotekarskich stowarzyszeń zawodowych. W myśl postanowień Forum rolą stowarzyszeń powinno być zapewnienie pomocy bibliotekarzom w rozumieniu nowych technologii. Należy również dążyć do lepszej współpracy między stowarzyszeniami skupiającymi ludzi o pokrewnych bibliotekarzom zawodach, aby wspólnie budować zawodowe lobby.

Po tym wystąpieniu powrócono już do głównefo tematu tego dnia, jakim były Studia podyplomowe Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej a potrzeby społeczeństwa informacyjnego Unii Europejskiej. W programie tego dnia przewidziano dyskusję panelową przedstawicieli uczelni kształcących bibliotekarzy na Węgrzech i w Polsce. Dyskusję rozpoczęli goście z Węgier dr Róza Frank i dr Peter Murnyi (Berzenyi College, Szombathey) przedstawiając problemy związane z przekwalifikowaniem nauczycieli na bibliotekarzy szkolnych. Programu konkretnego kursu, którego uczestnikami są bibliotekarze węgierscy dotyczył kolejny referat Continuing Professional Education (CPE) Manegement Courses in Hungary przedstawiony przez dr Agnes Tglsi. Następnie przedstawiciele polskich uczelni, w których organizowane są podyplomowe studia bibliotekarskie przedstawili realizowane, bądź projektowane programy tych studiów. Uczestnicy konferencji otrzymali sczegółowe programy wszystkich studiów podyplomowych. Prelegenci mogli się więc skupić na ogólnych problemach związanych z tym rodzajem studiów i ich programami. W wielu ośrodkach studia podyplomowe powstawały zgodnie z konkretnym zapotrzebowaniem środowiska, np. duża liczba nauczycieli, zwłaszcza rusycystów, pragnących zmienić kwalifikacje (Białystok, WSP w Kielcach), czy konieczność przeszkolenia pracowników bibliotek w związku z wprowadzeniem programu VTLS (UJ). W większości ośrodków istnieją studia o zróżnicowanej specjalizacji (informacja naukowa, biblioteki szkolne lub profil ogólny). Powstają też nowe specjalistyczne np. studium zarządzania wydawnictwami w Uniwersytecie Warszawskiem, czy automatyzacji bibliotek (Uniwersytet Jagielloński). Wszystkie ośrodki starają się również modernizować programy zgodnie z potrzebami środowiska i zmianami w zawodzie bibliotekarza. W UJ planuje się wprowadzenie nauczania jednego przedmiotu w języku angielskim oraz przy pomocy INTERNETU, a w Białymstoku - uczenie organizacji i zarządzania zasobami informacyjmymi w małych społecznościach. W Toruniu wprowadzono do programu problematykę obsługi czytelników niepełnosprawnych. Wiele problemów przy konstruowaniu programów stwarza konieczność pogodzenia interesów osób pragnących pogłębić swoją wiedzę zawodową i tych, którzy chcą się przekwalifikować. Zebrani byli zgodni, że idealnym rozwiązaneim byłoby tworzenie odrębnych studiów dla tych kategorii osób lub przyjmowanie na studia tylko osób z praktyką biblioteczną. Do tego problemu powrócił też w dyskusji dr Henryk Hollender (Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie). Jego zdaniem nie powinno się oferować jednego programu zarówno osobom dokształcającycm się, jak i tym, którzy chcą zmienić zawód. Dyskutancji zwracali też uwagę na ciągle zwiększające się koszty studiów, które dla wielu osób pragnących podnosić swoje kwalifikacje zawodowe są za wysokie, a nie zawsze mogą liczyć na przynajmniej częściową refundację od macierzystych bibliotek. Wyraźnie niekorzystnie zaznacza się tutaj brak mecenatu państwowego. Powrócono też w dyskusji do problemów poruszanych w pierwszym dniu sesji. Prof. Jerzy Ratajewski stwierdził, że bibliotekarze powinni znać ogólne cele Unii Europejskiej, zwłaszcza, że ich rolą jest m.in. współudział w przemianie świadomości ludzi, zgodnie z tymi celami. Należałoby zatem zamieścić tę problematykę w programach studiów podyplomowych. Zebrani postanowili też wystosować apel do Ministersterstwa Edukacji Narodowej o zastąpienie anachronicznego terminu, informacja naukowo-techniczna, używanego w oficjalnym nazewnictwie kierunku studiów, terminem - informacja naukowa, który bardziej oddaje treści kształcenia.

Podsumowania konferencji dokonała dr hab. Małgorzata Komza (Uniwersytet Wroclawski). Podziękowała organizatorom za konsekwentne podejmowanie tematyki. Stwierdziła, że wobec różnych celów przyświecających ludziom podejmującym studia podyplomowe, trudno uznać za słuszny tylko jeden program studiów. Powinno się dostosowywać do potrzeb lokalnych, a uczelnie powinny dać nie tyle zasób wiedzy encyklopedycznej, która po pewnym czasie zdezaktualizuje się, ile narzędzia pozwalające dostosować się do zmieniającej się wiedzy i oczekiwań społeczeństwa informacyjnego przełomu wieków.