"POLSKI NOBEL" DLA PROF. GRYGLEWSKIEGO

Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej od 1992 roku przyznaje nagrody polskim uczonym za wybitne osiągnięcia i odkrycia naukowe. Nagroda przyznawana jest w czterech dziedzinach: nauk humanistycznych i społecznych, nauk przyrodniczych i medycznych, nauk ścislych, nauk technicznych i jest uznawana za najpoważniejszą nagrodę naukową w Polsce. W 1997 roku jej wysokość wynosiła 35 tys. złotych.

Kandydaci do nagród zgłaszani są przez towarzystwa naukowe o zasięgu krajowym, przez członków Komitetu Badań Naukowych, przez Komitety Naukowe PAN; mogą ich też zgłaszać we własnym imieniu liczące 10 osób grupy samodzielnych pracowników naukowych i indywidualnie wybitni uczeni zaproszeni przez Fundację. Decyzję o przyznaniu nagród podejmuje Rada Fundacji, po zapoznaniu się z opiniami ekspertów.

Laureatami Nagrody FNP '97 zostali:

- w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych - prof. Andrzej Paczkowski z Instytutu Studiów Politycznych PAN za książkę Pół wieku dziejów Polski 1939-1989;

- w dziedzinie nauk przyrodniczych i medycznych - prof Ryszard Gryglewski z Katedry Farmakologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego za cykl badań nad regulacją tromborezystencji;

- w dziedzinie nauk ścisłych - prof. Tomasz Łuczak z Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu za prace nad teorią losowych struktur dyskretnych;

- w dziedzinie nauk technicznych - prof. Antoni Rogalski z Instytutu Fizyki Technicznej Wojskowej Akademii Technicznej za prace nad detektorami promieniowania podczerwonego z wykorzystaniem potrójnych związków półprzewodnikowych.

Uroczyste wręczenie nagród odbyło się tradycyjnie 6 grudnia na Zamku Królewskim w Warszawie.

Wśród dotychczasowych laureatów Nagrody FNP są m.in. tak wybitni uczeni, jak prof. Aleksander Wolszczan, prof. Ewa Kamler, prof. Wiesław Jędrzejczak, prof. Zbigniew Grabowski, prof. Krzysztof Selmaj, prof. Teresa Michałowska, prof. Stanisław Konturek, prof. Adam Sobiczewski, prof. Maksymilian Pluta, prof. Aleksander Koj, prof. Bohdan Paczyński.

Ryszard Gryglewski, urodzony w Wilnie, ukończył studia medyczne z odznaczeniem w Krakowie w 1955 roku. Doktorat - 1958, habilitacja - 1974. Od 1965 roku Kierownik Katedry Farmakologii, obecnie Collegium Medicum UJ. Były rektor Akademii Medycznej im. M. Kopernika w Krakowie (1981-1984). Stypendysta British Council - 1959-1960. Konsultant The William Harvey Research Institute od 1992 roku. Doctor honoris causa Uniwersytetu Stanowego w Nowym Jorku, USA - 1982 i Uniwersytetu im. Szent György, Szeged, Węgry - 1985. Członek rzeczywisty PAN - 1979, członek PAU - 1991. Członek Academia Europaea - 1989. Honorowy członek Austriackiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą - 1983 i analogicznego polskiego Towarzystwa - 1993. Honorowy członek Polsko-Amerykańskiego Towarzystwa Naukowego - 1984, honorowy członek Węgierskiego Towarzystwa Farmakologicznego - 1997, honorowy członek Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego - 1990 i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego - 1996, Visiting Welcome Professor - 1996. Odznaczony Laurem Jagiellońskim - 1997, Medicus Magnus - 1995.

Ryszard Gryglewski jest uczniem prof. prof. Janusza Supniewskiego i Johna Vane'a. W latach 50. prowadził badania doświadczalne nad lekami przeciwmiażdżycowymi (pochodne kwasu alfa-fenylopropionowego) i przeciwcukrzycowymi (arylosulfonylomoczniki). W latach 60. - badania nad mechanizmem działania leków beta-adrenolitycznych oraz aminobutyrylocholiny. W latach 70. zajmował się eikozanoidami (m.in. odkrycie prostacyklin i hamowanie ich biosyntezy przez nadtlenki lipidowe we współpracy z Buntingiem, Moncadą i Vane'm). Powstała wówczas hipoteza o roli niedoboru prostacykliny w etiopatogenezie miażdżycy. W latach 80. badał rolę śródbłonka w chorobach zakrzepowych. Prowadził także badania nad tlenkiem azotu. W latach 90. rozwijał badania nad mechanizmem działania przeciwzakrzepowego leków, w tym nad mechanizmem działania tiklopidyny. Koncepcja, która została wyróżniona nagrodą Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, zakłada, że do pełnej obrony ścian tętnicy przed wytworzeniem zakrzepu konieczne jest współdziałanie takich śródbłonkowych przekaźników, jak prostacyklina, tlenek azotu i aktywator plazminogenu, przy czym współdziałanie ściany tętnicy z elementami morfotycznymi krwi, takimi jak płytki krwi lub granulocyty, w zasadniczy sposób modyfikuje obronne działanie triady przeciwzakrzepowej ze śródbłonka. Badania te mogą przyczynić się do konstruowania lepszych zasad terapii przeciwzakrzepowej.