Ból i cierpienie - to temat sympozjum, które odbyło się 17 i 18 stycznia br. W Domu Towarszystwa Lekarkiego Krakowskiego przy ul. Radziwiłłowskiej. Myśl nawiązania do starej tradycji duchackiej, przez zorganizowanie dnia "pogłębionej refleksji" nad rolą lekarza wobec współczesnych problemów, zrodziła się przed trzydziestu kilku laty z rozmów niżej podpisanego z s. Klarą (Krystyną Antosiewicz), historykiem zakonu duchaków. Z nakazu Innocentego III, w początkach XIII wieku ustanowione zostało dla duchaków święto przypadające na drugą niedzielę po święcie Trzech Króli, podczas którego w szczególny sposób czczono Oblicze Chrystusa. W Obliczu tym bowiem duchacy mieli widzieć "swych panów", czyli chorych, zaś w chorych - Chrystusa. święto takie znane było niegdyś w całej Europie, wszędzie tam, gdzie istniały szpitale duchackie. Przetrwało jedynie w Krakowie, dzięki krakowskim kanoniczkom Ducha świętego, które wiernie przechowały tę tradycję. Inicjatywę niezwykle życzliwie podjęły same siostry duchaczki oraz ks. prof. Adam Kubiś, który od tamtych czasów odprawiał w rzeczoną niedzielę Mszę św. i głosił homilię. Z czasem po Mszy św. zaczęły się odbywać spotkania, w których udział brali: prof. J. Aleksandrowicz, prof. J. Bogusz, doc. Z. Ryn, doc. A. środka, dr W. Terlecka i inni. Wypowiedzi ich pobudzały do przemyśleń nad problemami, które towarzyszą lekarzowi w jego codziennej pracy, a nie znajdują wyrazu w dyskusjach na posiedzeniach specjalistycznych towarzystw naukowych. Uświadomiono sobie wtedy, że spotkania te powinny stać się forum dla wymiany myśli medycznej, filozoficznej i teologicznej.

W 1994 roku doszło do współpracy Katedry Historii Medycyny CM UJ z Katedrą Anestezjologii i Podkarpackim Oddziałem Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intesywnej Terapii; po raz pierwszy zaproponowano wówczas rozważenie problemu "Bólu i cierpienia" od strony: medycznej - istota bólu, historia leczenia bólu, zapobieganie, organizacja leczenia bólu; filozoficznej - ból a cierpienie; teologicznej - ból w wymiarze egzystencjalnym i metafizycznym, ból i cierpienie w Biblii.

Cierpienie ma często wymiar trudny do oszacowania i sięga tych dziedzin naszego życia, do których medycyna nie ma dostępu lub ma dostęp bardzo ograniczony, a zagadka cierpienia czy - raczej powiedziawszy - tajemnica cierpienia, zdaje się przekraczać ludzki wymiar. Człowiek na przestrzeni wieków stale zadawał sobie pytanie: skąd i dlaczego zło? skąd i dlaczego cierpienie? I szukał odpowiedzi poza ówczesną wiedzą, zwłaszcza przyrodniczą, poza medycyną. W odpowiedzi na to pytanie powstawały takie dzieła jak Księga Hioba w starożytnym Izraelu, Treny Kochanowskiego w polskiej literaturze renesansowej, a w ostatnich latach list apostolski Salvifici doloris.

Dlatego i w naszych spotkaniach należało wyjść poza medycynę ściśle pojętą i włączyć się w ten nurt ludzkiej refleksji nad cierpieniem. Należało też oddać sprawiedliwość pomijanej programowo przez długie dziesięciolecia PRL-u "Księdze ksiąg", czyli Biblii, stojącej u podwalin naszej kultury, będącej źródłem natchnienia dla twórców wszystkich czasów i pokoleń, zarazem źródłem pociechy i duchowego wsparcia zarówno dla intelektualistów, jak i ludzi najprostszych. Co też się stało.

W sympozjach, poza wspomnianymi, brali udział z Krakowa: prof. Marek Sych, docenci: Marian Kuś, Jan Dobrogowski, dr Alicja Macheta; spoza Krakowa: prof. Anna Dyaczyńska-Herman ze śląskiej AM, prof. Andrzej Kubler i dr Anna Orońska, prof. T. Heimrath i prof. Z. Domosławski z wrocławskiej AM, dr Maria B. Marciniak z Częstochowy. Spotkania miały charakter "humanizujący", wobec czego nie brakowało również poezji, i - o ile to było możliwe - muzyki. Kwadrans Poetycki wypełniali lekarze piszący wiersze: dr Adam Maciejasz, dr Janina Bergander, dr Iwa Korsak-Sabudowa. Przez kilka lat wiersze czytali studenci PWST.

Najmocniejszą stroną spotkań była strona medyczna. Zagadnienia medyczno-filozoficzne przedstawiał znakomicie, aż do swej śmierci w ubiegłym roku, prof. Józef Kałuża; wspierał go prof. Z. Domosławski. Trudniej było o teologów, którzy tylko sporadycznie uczestniczyli w obradach (ks. prof. Obirek, ks. prof. Makelon, ks. prof. Chmiel, o. Jacek Gałuszka). Byłoby rzeczą wskazaną, by problemami corocznych sympozjów z jednej strony zainteresować większe niż dotąd grono lekarzy i pielęgniarek, a z drugiej - pozyskać do współpracy pozamedycznych pracowników Uniwersytetu i oczywiście teologów. Studiuję starannie kronikę niemieckiego kwartalnika "Zeitschrift für medizinische Ethik. Wissenschaft. Kultur. Religion", z której wynika, że w świecie organizuje się wiele spotkań, podczas których problemy medyczne omawiane są wielopłaszczyznowo, tak jak to wynika z podtytułu, a mianowicie z punktu widzenia nauki, kultury i religii. Dobrze byłoby, gdyby rodzimi humaniści i teolodzy dostrzegli tę potrzebę świata lekarskiego i wyszli jej naprzeciw.

Organizatorami sympozjum, wzorem lat ubiegłych, byli: dr hab. med. Zdzisław Gajda, prof. UJ, Przewodniczący Stowarzyszenia Absolwentów Wydziałów Medycznych UJ; dr med. Alicja Macheta, Przewodnicząca Podkarpackiego Oddziału Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii; dr Maria Dorota Schmidt-Pospuła, Przewodnicząca Krakowskiego Towarzystwa Miłośników Historii Medycyny. Po raz pierwszy w tym roku w skład Komitetu Organizacyjnego wszedł prof. KSW dr Klemens Budzowski, kanclerz Krakowskiej Szkoły Wyższej im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Po raz pierwszy też doświadczyliśmy ze strony tej uczelni ogromnej pomocy organizacyjnej i wydawniczej. Obrady odbywały się w trzech sesjach naukowych. Ostatnia sesja, w sobotnie popołudnie, miała - jak zawsze - charakter refleksyjno- artystyczny. W tym roku gościliśmy z koncertem skrzypcowym prof. Barbarę Śliwicką-Wysocką, a w Kwadransie Poetyckim wiersze swoje recytowała dr med. Helena Łącka. Uroczystość zakończyła się tradycyjnym słodkim poczęstunkiem i wspólnym śpiewaniem kolęd i pastorałek.

W niedzielę rano, po Mszy św. w kościele św. Tomasza, którą celebrował ks. Dariusz Oko, duszpasterz Służby Zdrowia, podczas agapy ks. dr Kazimierz Kubik podzielił się swoimi refleksjami na temat Cierpienie wyzwaniem dla miłosierdzia.

Zdzisław Gajda